Manastir Pećka patrijaršija Verifikovano

Manastir Pećka patrijaršija je jedinstven kompleks crkava smješten na domaku Peći, kraj rijeke Pećke Bistrice, na samom ulazu u Rugovsku klisuru. Pećka patrijaršija predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika srpske istorije i kulture. Vijekovima je bila sjedište i mauzolej srpskih arhiepiskopa i patrijarha, čuvajući neprocjenjivo duhovno, kulturno i umjetničko nasljeđe pravoslavnog naroda.

Manastir Pećka patrijaršija nalazi se kod Peći, u prelijepoj klisuri rijeke Pećke Bistrice, poznatoj po pećinama u kojima su u davnini obitavali monasi. Po tim pećinama i ovaj manastir, kao i grad Peć, dobili su ime. Kompleks Pećke patrijaršije nije nastao odjednom, već je građen od treće decenije XIII vijeka do sredine XIV vijeka. Sastoji se od glavne crkve Svetih Apostola, crkve Svetog Dimitrija (sjeverno krilo), Bogorodičine crkve (južno krilo) sa crkvicom Svetog Nikole i zajedničke spoljne priprate.

Tokom jednog vijeka (1230–1330) Pećka patrijaršija je dobijala nove hramove, a postojeći su pregrađivani i ukrašavani. Do sredine XVIII vijeka bila je centar Srpske pravoslavne crkve, a njeno duhovno i kulturno središte brižljivo se čuvalo.

Istorijski značaj manastira Pećka patrijaršija
Sredinom XIII vijeka, iz manastira Žiča u crkvu Svetih Apostola premješteno je sjedište srpske arhiepiskopije, koja je 1346. godine uzdignuta na rang patrijaršije. Nakon pada Smedereva (1459) i smrti patrijarha Arsenija II (1463), patrijaršija je ukinuta, a područje potčinjeno Ohridskoj arhiepiskopiji.

Obnova manastira Pećka patrijaršija 1557. godine bila je jedno od najvažnijih događaja u istoriji Srpske pravoslavne crkve. Zaslužan je Mehmed-paša Sokolović, veliki vezir Osmanskog carstva, porijeklom Srbin iz Starog Vlaha, koji je postavio svog brata Makarija za prvog patrijarha obnovljene Pećke patrijaršije (1557–1574). Ovaj period donio je procvat graditeljstva, ikonopisa i živopisa u srpskim zemljama pod Turcima.

Patrijaršija je teško stradala u austro-turskom ratu krajem XVII vijeka, kada je patrijarh Arsenije III Čarnojević predvodio Veliku seobu Srba. Godine 1776. Turci su je potčinili Carigradskoj patrijaršiji.

Crkva Svetih Apostola – srce manastira Pećka patrijaršija

Najstarija crkva u kompleksu, Svetih Apostola, podignuta je u vrijeme arhiepiskopa Arsenija I, nasljednika Svetog Save. Građena u raškom stilu, sa trodijelnim oltarom, poprečnim brodom i kupolom, bila je omalterisana i obojena crveno poput Žiče. Oslikana je oko 1260. godine, a u njoj se nalaze grobovi arhiepiskopa Arsenija I, Joanikija II i Save II. Freske odlikuje monumentalni stil XIII vijeka, bogat kolorit i naglašena trodimenzionalnost.

Crkva Svetog Dimitrija

Podignuta između 1316. i 1321. godine po nalogu arhiepiskopa Nikodima, nalazi se sjeverno od Svetih Apostola. Freske iz 1322–1324. godine prikazuju život Svetog Dimitrija, vaseljenske sabore i značajne srpske saborne događaje. U crkvi se čuvaju mošti patrijarha Jefrema i Save IV.

Bogorodičina crkva (Odigitria)

Ova crkva podignuta je oko 1330. godine, sa južne strane glavnog hrama, po nalogu arhiepiskopa Danila II. Građena je u obliku razvijenog krsta sa osmostranom kupolom, a u njoj se nalazi mermerni sarkofag sa moštima njenog ktitora. Freske su nastale u četvrtoj deceniji XIV vijeka, a ktitorska kompozicija prikazuje Danila II kako Bogorodici i Hristu prinosi zdanja koja je podigao.

Crkva Svetog Nikole i priprate

Crkva Svetog Nikole, jednobrodna građevina od kamena i opeke, podignuta je uz Bogorodičinu crkvu. Danilo II je oko 1337. godine izgradio i prostranu otvorenu pripratnu dvoranu koja povezuje sve crkve kompleksa. U pripratama se nalazila freska Loze Nemanjića sa portretima od Stefana Nemanje do cara Dušana.

Riznica Pećke patrijaršije
Riznica manastira Pećka patrijaršija čuva vrijedne ikone, rukopisne i štampane bogoslužbene knjige, kao i umjetničke predmete iz perioda XIV–XIX vijeka. Nekada je kompleks bio opasan zidom sa pet kula, od kojih je jedna bila masivna donžon-kula.

Pećka patrijaršija danas

Nakon ujedinjenja Srpske pravoslavne crkve, u manastiru Pećka patrijaršija 1924. godine ustoličen je patrijarh Dimitrije, prvi poglavar obnovljene SPC. Od tada se svi srpski patrijarsi ustoličavaju u ovoj svetinji, koja i danas predstavlja simbol duhovnog identiteta srpskog naroda.