Manastir Liplje Verifikovano

Manastir Liplje je srednjovjekovni srpski pravoslavni manastir smješten na pola puta između Banje Luke i Doboja, sa sjeverne strane planine Borja. Do njega se dolazi skretanjem kod autobuske stanice Klupe, udaljene oko 10 kilometara od glavnog puta. Manastir se nalazi na pitomoj zaravni, na ušću potoka Mlijčnice u rijeku Bistricu, u najširem dijelu uske planinske kotline koja se formirala uz tok Bistrice. Prema narodnom predanju, manastir Liplje je zadužbina Svetog Save, a prilikom pretposljednje obnove 1867/1879. godine na zapadnom portalu je kao godina osnivanja upisana 1219.

Naziv “Liplje” se prvi put pominje 1273. godine, a kao manastir u istorijskim izvorima javlja se krajem 15. vijeka, u Kruševskom pomeniku manastira Dobrun kod Višegrada. Prema tvrdnji prepodobnog Justina Ćelijskog, manastir Liplje je zadužbina kralja Dragutina sa kraja 13. vijeka, vjerovatno podignuta na temeljima starije crkve. Prvobitno posvećen Svetom Nikoli, manastir je nakon obnove u 19. vijeku osvećen u čast Blagovještenja Presvete Bogorodice.

Manastir Liplje je elegantna crkvena građevina i jedno od najviših sakralnih zdanja svog vremena, visoka oko 20 metara. U okviru manastirskog kompleksa postojali su stari konak na zapadnoj strani crkve, trpezarija na južnoj, vodenica i stup za sukno na potoku Mlijčnica, kao i ekonomske zgrade na lokalitetu Pojatine. Manastir je nekada posjedovao velike šumske površine i pašnjake na Borju, gdje i danas postoje lokaliteti Solila, Pojila i Planište, što svjedoči o razvijenom stočarstvu. Žitni posjed manastira nalazio se na području današnjeg Prnjavora, a rijeke Bistrica i Ukrina bile su prirodna veza između manastira Liplje i njegovih imanja.

U blizini se nalaze brojni lokaliteti vezani za istoriju manastira, poput izvora Kaluđerca, ribnjaka, hrastove šume Kaluđerski majdan i Kaluđerske luke. Zahvaljujući ekonomskoj sigurnosti, manastir Liplje je imao brojno bratstvo koje se bavilo duhovnim, kulturnim i prosvjetnim radom. Crkva je bila oslikana freskama vrhunskog kvaliteta, a od samog osnivanja u manastiru je radila prepisivačka radionica. U rukopisnom mineju manastira Orahovica u Slavoniji zabilježeno je da je 1612. godine knjiga napisana u manastiru Liplje za vrijeme mitropolita Teodora i igumana Hristofora, rukom monaha Danila.

Do 16. vijeka, manastir Liplje je bio snažan duhovni centar, ali u 17. vijeku dolazi do teškog perioda. Iako pod turskom vlašću, život u manastiru nije prestao. U manastirskom Psaltiru iz 1570. godine zabilježena su rukopoloženja dvojice monaha – Ilije 1576. i Simeona 1616. godine. Godine 1615. manastir je pogodila katastrofalna poplava koja je, prema istraživanjima, uništila manastirski metoh u kanjonu Bistrice, pri čemu je stradalo 17 monaha i đaka.

Krajem 17. vijeka, tokom Austro-turskog rata, manastir Liplje i manastir Stuplje su spaljeni i opljačkani. Monasi su izbjegli u manastir Orahovicu, noseći sa sobom samo nekoliko knjiga i svetih predmeta. Nakon rušenja 1696. godine, manastir je ostao bez krova, freske su nestale, a zidovi obrasli rastinjem. Pokušaji obnove javljali su se i ranije, ali su Turci postavljali nemoguće uslove.

Tek 1858. godine dobijena je zvanična dozvola (ferman) za obnovu manastira Liplje, a radovi su završeni 1879. godine, uz veliko zalaganje sveštenika i naroda. Od tada je služio kao parohijska crkva, a 1922. godine dograđen je masivni kameni zvonik.

Monaški život u manastiru Liplje obnovljen je 1965. godine, nakon 270 godina. Za nastojatelja je postavljen jeromonah Justin Pantić, a 1967. godine zamonašen je monah Jefrem (Milutinović), današnji episkop banjalučki. Od tada, manastir Liplje ponovo raste, obnavlja se i postaje značajan duhovni i kulturni centar Republike Srpske, privlačeći hodočasnike i posjetioce iz cijelog regiona.